Qisqacha mazmuni
Protokol vahima buzilishini real xavf yoki bitta muayyan vaziyat bilan bog‘liq bo‘lmagan, takrorlanuvchi va odatda kutilmagan kuchli xavotir xurujlari sifatida ta’riflaydi. Vahima xuruji yurak urishi, nafas qisishi, terlash, titrash, bosh aylanishi, ko‘krak yoki qorin og‘rig‘i, uvishish, nazoratni yo‘qotish hissi va o‘limdan qo‘rqish bilan kechishi mumkin. Keyinchalik yangi xurujni kutish xavotiri, tana sezgilarini doimiy kuzatish, qochish xulqi va agorafobiya shakllanishi mumkin.
Tashxis xurujlarning xususiyati, tezligi, sharoiti, kutilmaganligi, hamroh belgilar va cheklovchi xulqning kundalik hayotga ta’sirini aniqlashga asoslanadi. Suitsidal xavf, boshqa xavotir va kayfiyat buzilishlari, psixoaktiv moddalar hamda dorilar iste’moli baholanadi. Fizik va nevrologik ko‘rik, EKG, laborator va boshqa tekshiruvlar yurak-qon tomir, endokrin, nevrologik, metabolik yoki toksik sabablarni istisno qilish uchun qo‘llanadi. Psixometrik shkalalar og‘irlik va dinamikani kuzatishga yordam beradi, ammo klinik baholash o‘rnini bosmaydi.
Davolash psixoterapiya va/yoki farmakoterapiyani o‘z ichiga oladi. Boshlang‘ich dori strategiyasi sifatida protokolda SSRI yoki venlafaksin ko‘rsatiladi; benzodiazepinlar qaramlik va bekor qilish sindromi xavfi sabab cheklangan muddatda ishlatiladi. Samara xurujlarning yo‘qolishi yoki kamayishi, umumiy xavotir va faoliyatning tiklanishi bilan baholanadi. Kognitiv-xulqiy terapiya tana sezgilarini halokatli talqin qilishni tuzatish, interoseptiv va real vaziyatdagi ekspozitsiya, nafas va relaksatsiya mashqlarini qamrab oladi. Qisqa psixodinamik va qo‘llab-quvvatlovchi terapiya ham ko‘rib chiqiladi. Reabilitatsiya qochish xulqini kamaytirish va ijtimoiy faollikni tiklashga qaratiladi; og‘ir holat yoki komorbid kasallikda statsionar yordam talab qilinishi mumkin. Bu protokol sharhi, individual tayinlov emas.